Rekin epoletowy

Rząd: Orectolobiformes (dywanokształtne)
Rodzina: Hemiscylliidae

Hemiscyllium ocellatum

Ten przedstawiciel rekinów występuje w płytkich, tropikalnych wodach od południowego wybrzeża Nowej Gwinei do północnego wybrzeża Australii, aż po Sydney. Spotkamy go zarówno na głębokości 50 m, jak i w wodach bardzo płytkich, ledwo wystarczających, aby zakryć ciało ryby. Zasiedla on równiny raf koralowych lub baseny pływowe. Można go również zaobserwować na platformach rafowych odciętych od oceanu w trakcie odpływu, w których ilość rozpuszczonego tlenu chwilowo spada poniżej poziomu hipoksji. Niekiedy chowa się wewnątrz lub pod koralowcami, zachowując się jak dziecko, które zakrywając oczy myśli, że go nie widać. Rekin epoletowy często ukrywa jedynie głowę, nie zważając, że reszta ciała jest odsłonięta. Niekiedy leży na dnie zwrócony w stronę nurtu wody, co jest formą orientacji zwaną reotaksją dodatnią, która może ułatwiać rekinowi oddychanie lub podnosi świadomość drapieżnika. Zamiast pływać często chodzi po dnie używając do tego płetw.

Wygląd

Jest to nieduże zwierzę. Zazwyczaj długość jego ciała wynosi od 70 do 90 cm, chociaż maksymalna odnotowana długość wynosiła 107 cm. Rekin swoją nazwę (epolet, czyli wojskowy naramiennik) zawdzięcza bardzo dużej czarnej plamie z biała otoczką, która znajduje się za każdą z płatw piersiowych, co przypomina wojskowe pagony. Jego ciało jest wydłużone i ponad połowę jego długości stanowi smukła szypułka ogonowa z płetwą ogonową, która ma tylko górny płat. Jego pysk jest krótki i zaokrąglony. Płetwy piersiowe i brzuszne są szerokie, zaokrąglone oraz mocno umięśnione. Osobniki dorosłe mają ubarwienie od beżowego do brązowego z wieloma szeroko rozstawionymi brązowymi plamami i subtelnymi ciemniejszymi pasami. Młode osobniki mają naprzemiennie jasne i ciemne pasma na ciele i płetwach, które rozlewają się w plamki w miarę dojrzewania ryby. Jego ubarwienie zapewnia mu ochronny kamuflaż.

Odżywianie

Rekin epoletowy jest drapieżnikiem odżywiającym się wieloszczetami, skorupiakami oraz małymi rybami. Najaktywniej poluje o świcie i zmierzchu, chociaż może żerować także w ciągu dnia. W trakcie poszukiwania pożywienia, czasami przewraca szczątki pyskiem lub wbija głowę w piasek, połykając pokarm, jednocześnie wyrzucając ziarna piasku przez szczeliny skrzelowe. W przeciwieństwie do większości rekinów, może on przeżuwać swój pokarm nawet przez 5–10 minut. Jego zęby umożliwiają miażdżenie zdobyczy o twardej skorupie.

Rozmnażanie

Rekin epoletowy jest gatunkiem rozdzielnopłciowym, którego rozród odbywa się od lipca do grudnia. Zaloty są dość brutalne i mogą być zainicjowane przez samicę podążającą za samcem i gryzącą go. Następnie samiec chwyta samicę za płetwę piersiową i kładzie się obok niej, w tym czasie kopulując. Kopulacja trwa około 1,5 minuty. Samica składa jaja od sierpnia do grudnia. Uwalnia ona zazwyczaj po dwie kapsułki z jajami co 14 dni, produkując łącznie od 20 do 50 jaj rocznie. Każda kapsułka na jajko ma 10 cm długości i 4 cm szerokości. Młode osobniki wykluwają się po 120-130 dniach mając długość między 14 a 16 cm. Tempo ich wzrostu jest początkowo powolne, ale wzrasta do około 5 cm rocznie po pierwszych trzech miesiącach. Młode osiągną dojrzałość płciową przy długości ciała wynoszącej 54-64 cm, czyli w 7 roku życia.

Zwierzę to jest nieszkodliwe dla ludzi, chociaż w przypadku zagrożenia może ugryźć swojego oprawcę. Łatwo dostosowują się do życia w niewoli, dlatego można je spotkać w wielu publicznych akwariach w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie oraz Australii, a także w Gdyni. W Nowej Gwinei został on oceniony jako gatunek zagrożony, z powodu degradacji jego siedlisk, destrukcyjnych praktyk połowowych oraz nadmiernej eksploatacji przez rzemieślników.

Chodzący rekin

Pozorne chodzenie po dnie, polegające na zginaniu ciała na boki i odpychaniu się od podłoża płetwami piersiowymi i brzusznymi, jest przystosowaniem do poruszania się po złożonym środowisku rafowym. Chrząstkowe podpory płetw są zredukowane i oddzielone (porównując do innych rekinów), co pozwala na ich obrócenie w celu wykorzystania ich jako kończyn. Ten sposób poruszania się pozwala tej rybie nawet wyczołgać się z wody, aby dostać się do izolowanych basenów pływowych. Chód rekina epoletowego jest podobny do chodu czworonogów, takich jak salamandry, co sugeruje, że ruchy potrzebne do chodzenia po lądzie mogą poprzedzać ewolucję pierwszych kręgowców lądowych.

Rekin epoletowy a hipoksja

Rekin epoletowy ewoluował tak, aby radzić sobie z poważnym ubytkiem tlenu w izolowanych basenach pływowych, w których ilość tlenu może spaść o co najmniej 80% w wyniku oddychania wszystkich przebywających tam organizmów. Jest on w stanie przetrwać ponad 3 godziny w wodzie wysyconej jedynie w 5% tlenem atmosferycznym oraz godzinę całkowitego niedoboru tlenu, bez negatywnych dla siebie skutków. Dokonuje on tego poprzez rozszerzenie naczyń krwionośnych zapewniających zwiększenie dopływu krwi do mózgu oraz selektywne wyłączanie nieistotnych funkcji nerwowych.